संगठन और उत्तरदायित्व
अवलोकन
व्यय विभाग, वित्त मंत्रालय के अधीन, भारत सरकार के सार्वजनिक व्यय और वित्तीय प्रबंधन की देखरेख के लिए जिम्मेदार केंद्रीय विभाग है। यह वित्तीय नियमों, व्यय नियंत्रण, बजटीय प्रबंधन और सार्वजनिक धन के प्रभावी उपयोग से संबंधित मामलों को देखता है।
संरचना
- नेतृत्व : व्यय सचिव
- मुख्यालय : व्यय विभाग के अपर सचिव और संयुक्त सचिव
प्रभाग :
- बजट प्रभाग : बजट निर्माण और व्यय प्रबंधन से संबंधित मामलों को देखता है।
- लोक वित्त प्रभाग : सार्वजनिक वित्तीय प्रबंधन और व्यय से संबंधित मामलों को देखता है।
- विभिन्न प्रभाग और कार्यालय व्यय प्रबंधन, वित्तीय नियमों और सार्वजनिक वित्तीय प्रशासन से संबंधित विभाग की जिम्मेदारियों के निर्वहन में सहायता करते हैं।
उत्तरदायित्व
व्यय प्रबंधन :
- सरकारी व्यय की निगरानी और प्रबंधन।
- सार्वजनिक धन के प्रभावी और कुशल उपयोग को सुनिश्चित करना।
वित्तीय नियम और विनियम :
- सरकार के वित्तीय नियमों और विनियमों का निर्माण एवं प्रशासन।
- वित्तीय प्रबंधन और व्यय नियंत्रण से संबंधित दिशा-निर्देश जारी करना।
समन्वय और प्रशासन : विभाग निम्नलिखित का प्रबंधन करता है :
- मंत्रालयों और विभागों के बीच व्यय से संबंधित मामलों का समन्वय।
- बजटीय और व्यय प्रबंधन।
- सरकारी व्यय में वित्तीय सलाह और नियंत्रण।
- वित्तीय प्रबंधन और सार्वजनिक व्यय से संबंधित मामलों का प्रशासन।
- इसके अतिरिक्त, विभाग वित्तीय नीतियों, व्यय प्रक्रियाओं और वित्तीय प्रशासन से संबंधित मामलों को देखता है।
संलग्न/अधीनस्थ कार्यालय
- लेखा महानियंत्रक का कार्यालय (CGA)
- रक्षा लेखा महानियंत्रक (CGDA)
- केंद्रीय पेंशन लेखा कार्यालय (CPAO)
- राष्ट्रीय वित्तीय रिपोर्टिंग प्राधिकरण (NFRA)
- व्यय विभाग के अधीन वित्तीय प्रबंधन से संबंधित कार्यालय और संगठन




